Kategoria: Puszcza Białowieska

1915
Car Mikołaj II przyjeżdża na jedną dobę do Białowieży i wychodzi na spacer po Puszczy bez broni.

20 kwietnia 1915
Dowództwo niemieckie wydaje tymczasowy dekret o polowaniu obejmujący żubry całkowitą ochroną. Ma on powstrzymać niekontrolowane zabijanie tych zwierząt przez żołnierzy i inne osoby. Dopiero 30 sierpnia 1915 roku zostaje wydany odpowiedni rozkaz dywizyjny, a 25 września dla całej armii.

15 sierpnia 1915
Wojska niemieckie zajmują Puszczę i wkrótce rozpoczynają deportację miejscowej ludności w głąb Rosji. W Puszczy żyje wtedy 785 żubrów.

1916
W Puszczy jest już tylko około 200 żubrów (wg. niemieckiego radcy leśnictwa Eschericha). To wynik prowadzonej na potrzeby armii niemieckiej rzezi tych zwierząt.

1916 – 1918
W 1916 roku rusza pierwszy niemiecki tartak w Puszczy Białowieskiej, rozpoczyna się budowa leśnej kolejki wąskotorowej przeznaczonej do wywozu drewna. Podczas całej okupacji zostają wzniesiono wielkie tartaki w Hajnówce, Białowieży oraz Gródku i zostaje położonych około 300 km torów. W ciągu 2.5 roku spośród 32.6 mln m³ zapasu drewna puszczańskiego zostaje wywiezionych do Niemiec 4.5 mln m³ drewna wysokiej jakości. Według niektórych źródeł jest to ilość porównywalana z całkowitym pozyskaniem podczas poprzednich kilkuset lat (5 mln m³). Obszar Puszczy o powierzchni 6 tys ha pokrywją zręby zupełne, 10 tys ha przerębowe. Ostatnich 400 tys. m³ wyciętych w roku gospodarczym 1917 – 1918 Niemcy nie zdążają wywieźć. Pozostawione nieokorowane drewno wywołuje klęskę kornika.

1916
Do Białowieży przyjeżdża Hugo Conventz – niemiecki propagator ochrony przyrody. Dzięki niemu Niemcy zaczynają chronić żubry i wyłączają spod rabunkowego plądrowania „Park natury” w pobliżu rzeczki Orłówka.

marzec 1917
Według prof. G. Roesiga w Puszczy żyje tylko 121 żubrów.

17 lipca 1918
W Jekaterynburgu położonym u stóp Uralu zostaje rozstrzelany wraz z rodziną i służbą były car Mikołaj II.

20 grudnia 1918
Niemcy uciekają z Białowieży. Puszcza na krótko dostaje się pod zarząd litewski.

1919
Przy Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego powstaje Państwowa Tymczasowa Komisja Ochrony Przyrody. Współinicjatorem jej powstania oraz przewodniczącym jest prof. Władysław Szafer. W 1925 roku zostaje przekształcona w Państwową Radę Ochrony Przyrody, również z Szaferem na czele. Gremia te są jedynymi organami państwowymi zajmującymi się ochroną przyrody w Polsce w okresie międzywojennym.

luty 1919
Do Białowieży wkraczają wojska polskie. Podczas wojny z Rosją na krótko zajmują ją jeszcze bolszewicy. Co ciekawe nie zabijają ani jednego żubra i nie palą pałacu carskiego.

kwiecień 1919
Pomimo trudności piętrzonych przez Ministerstwo Dóbr Państwowych do Białowieży przybywa I wyprawa polskich uczonych z prof. Władysławem Szaferem na czele. Jej celem jest określenie rozmiarów zniszczeń wojennych. Roztacza się przed nimi obraz nędzy i rozpaczy. Polana Białowieska opuszczona, głód, ludność koczuje w ziemiankach, w lasach bandy niemieckich żołnierzy oraz miejscowi kłusownicy. Ci ostatni specjalizują się w metodzie kłusowania polegającej na ustawieniu się rzędem na linii oddziałowej i strzelaniu na oślep przed siebie. Zadanie mają ułatwione dzięki całkowitemu wyniszczoniu podszytu przed wojną przez nadmiernie rozmnożoną zwierzynę. Strzelanina jest taka, że nie można wejść do lasu. Tak zostają wytępiono prawie wszystkie łosie, daniele, żubry oraz większość jeleni i dzików.

10 kwietnia 1919
Generalny komisarz dla kresów wschodnich wydaje dekret wyznaczający karę 5 tys. marek grzywny za zabicie żubra.

1919 – 1920
Zimą 1919/1920 w Puszczy jest jeszcze 9 żubrów.

luty 1920
Dzięki życzliwości ministra rolnictwa do Białowieży przyjeżdża II komisja uczonych (prof. Władysław Szafer, prof. Bolesław Hryniewiecki i in). Celem wyprawy jest rozstrzygnięcie, czy i gdzie utworzyć Białowieski Park Narodowy. Po powrocie komisja opracowuje pierwszy projekt organizacji rezerwatu.

wrzesień 1920
Po wojnie bolszewickiej administracja polska obejmuje Puszczę już na dobre. Uporządkowywanie lasu trwa jeszcze 3 lata.

1920
Puszcza Białowieska zostaje przejęta przez Zarząd Okręgowy Lasów Państwowych. Planuje się w ciągu następnych kolejnych 10 lat wycinać rocznie 400 tys m³ drewna, czyli o 50% więcej niż etat obowiązujący w polskim leśnictwie. I to pomimo tego, że przeprowadzona w 1922 roku inwentaryzacja wykazuje w porównaniu z rokiem 1916 ubytek 10 mln m³ drewna (1/3 zasobów). Puszcza zajmuje wtedy powierzchnię 128,937.47 ha (w tym lasy około 112,000 ha).

22 listopada 1920
Do Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego wpływa memoriał będący wynikiem wyprawy komisji uczonych do Białowieży. Pierwszy sprzeciw zgłasza ministerstwo rolnictwa, potem są następne.

grudzień 1920
Prof. Władysław Szafer publikuje na łamach Sylwana rozprawę „Plan utworzenia rezerwatu w Puszczy Białowieskiej”.

1921
W Puszczy Białowieskiej powstaje Muzeum Przyrodnicze.

9 lutego 1921
Ostatni białowieski żubr (żubrzyca) zostaje zastrzelony przez gajowego ze wsi Stoczek, Bartłomieja Szpakowicza.

wrzesień 1921
Do Białowieży przybywa III wyprawa uczonych (profesorowie W. Szafer, S. Sokołowski, B. Hryniewiecki), tym razem już w celu wyznaczenie granic przyszłego rezerwatu.

29 grudnia 1921
Na konferencji w departamencie leśnictwa Ministerstwa Rolnictwa i Dóbr Państwowych zapada decyzja o powołaniu w Puszczy Białowieskiej leśnictwa „Rezerwat” („rezerwatu w charakterze parku narodowego”). Podczas dyskusji prof.. Władysław Szafer przedstawia swój projekt, przedstawiciel departamentu swój. Ostatecznie postanowia się powołać 3 rezerwaty ścisłe i 2 częściowe. Leśnictwo zajmuje obszar o powierzchni 4,594 ha (3.56% Puszczy), z czego ochroną ścisłą objętych zostaje 1,061 ha.

Władysław Szafer.
(Narodowe Archiwum Cyfrowe NAC)

1921
W Puszczy Białowieskiej przebywa Leon Wyczółkowski. W 1922 roku powstaje teka „Wrażenia z Białowieży”. Za plansze z trzema dębami artysta otrzymuje w Paryżu złoty medal.

Leon Wyczółkowski, Dęby II : wnętrze lasu. Z teki „Wrażenia z Białowieży”, litografia, kreda, 1922.

maj 1923
Na Międzynarodowym Kongresie Ochrony Przyrody w Paryżu delegat Państwowej Komisji Ochrony Przyrody Jan Sztolcman przedstawia polski projekt ratowania żubra i składa wniosek założenia Ligi Obrony Żubra analogicznej do amerykańskiej Ligi Obrony Bizona. Propozycja uzyskuje jednoznaczne poparcie. Na całym świecie żyją wtedy jeszcze 54 żubry czystej krwi, w tym 39 wywodzących się z Puszczy Białowieskiej.

25 – 26 sierpnia 1923
Z inicjatywy dyrektora frankfurckiego ZOO dr Kurta Priemela odbywa się w Berlinie pierwszy zjazd Międzynarodowego Towarzystwa Ochrony Żubra (Internationale Gesellschaft zur Erhaltung des Wisents). Przystępuje do niego 16 krajów. Polski wśród nich nie ma.

listopad 1923
Dyrektorem parku (a właściwie kierownikiem naukowym rezerwatów) zostaje światowej sławy uczony, twórca fitosocjologii, prof. Józef Paczoski. Przeszkadza mu się jednak w pracy i szykanuje. W końcu po wjechaniu do rezerwatu ścisłego intendenta lasów Państwowych Taborowskiego i Naczelnika Zarządu Okręgowego w Białowieży Stanisława Zaniewskiego wiozących dygnitarzy państwowych, Paczoski składa na jakiś czas rezygnację. Bardziej ogólnym powodem jest jednak brak Statutu Parku Narodowego.

Profesor Uniwersytetu w Helsinkach Aimo Cajander (w środku) wśród polskich botaników. Widoczny m.in. kierownik rezerwatu w Puszczy Białowieskiej prof. Józef Paczoski (drugi z prawej), październik 1926. (Narodowe Archiwum Cyfrowe NAC)

1924
W Puszczy zostaje zauważony 1 przechodni ryś.

1924
Leśnictwo „Rezerwat” zostaje przekształcone w nadleśnictwo.

1924 – 1925
W roku gospodarczym 1924/1925 na Białej Rusi zostaje zabitych 3099 wilków.

kwiecień 1924
Rząd polski zawiera umowę z angielską spółką akcyjną „The Century European Corporation” (tzw. „Centurą”). Ma ona wygasnąć w 1935 roku. Centura dostaje koncesję na wyrąb w ciągu 10 lat 7.2 mln m³ drewna nad Niemnem i w Puszczy Białowieskiej, w tym w samej Puszczy 4 mln m³. Zapas drzewostanu po 10 latach ma wynosić 17 mln m³, czyli 2 razy mniej niż w 1916 roku. Cięcia planuje się prowadzić zrębami zupełnymi, z pozostawieniem nasienników i drzew stanowiących osobliwości i pomniki przyrody. Nie przewiduje się zalesiania. Według prof. Paczoskiego tego rodzaju zręby w przeciwieństwie do przerębowych niezalesiane przekształcają się w zarośla brzozowe, a dopiero po kilkuset latach w zasadnicze typy lasu. Warto tutaj zauważyć, że z perspektywy dłuższgo okresu czasu niezalesiane, zarośnięte spontanicznie obszary są jednak bardziej zbliżone do lasu naturalnego niż zalesiane. Na początek do wyciecia zostaje wytypowanych 2 tys ha lasu, po 10 latach pozbawione drzew ma zostać 20 tys ha.

27 – 28 września 1925
W Berlinie odbywa się II Kongres Międzynarodowego Towarzystwa Ochrony Żubra. Wydawca i redaktor poznańskiego „Łowca Polskiego” W. Janta-Połczyński omawia na nim monografię żubra autorstwa W. Wróblewskiego i wygłasza referat „Sposoby zachowania żubra”.

1926
Kolejny skandal. Naczelnik Zaniewski sprzedaje posusz z rezerwatu i wyrzuca z pracy kustosza Muzeum Przyrodniczego leśnika, prof. Jana Miklaszewskiego.

31 lipca 1928
Prof. Józef Paczoski zostaje usunięty z pracy bez wypowiedzenia przez nowego dyrektora Lasów Państwowych w Białowieży – Antoniego Syma. Pretekstem jest oszczerczy raport z lustracji inspektora Lasów Państwowych Leona Biehlera w parku stwierdzający, że w rezerwatach panuje kornik i że dalsze ich istnienie wywoła przyrodniczą katastrofę.

1 października 1928
W Puszczy występuje m.in. 360 głuszców, 30 rysi i 90 wilków. Nadal brak łosi, żubrów i danieli. Jest to wynik poprawy sytuacji zwierzyny, szczególnie wyraźnie widocznej od czasu objęcia stanowiska prezydenta przez Mościckiego w 1926 roku.

1928
Nadleśniczym rezerwatu oraz kierownikiem miejscowej szkoły dla leśniczych zostaje inż. Jan Jerzy Karpiński. Według białowieskiej dyrekcji Lasów Państwowych jest on „niewiele lepszy” od Paczoskiego.

1929
Mimo protestów Polskiego Towarzystwa Botanicznego zostaje skasowana katedra systematyki i geografii roślin Uniwersytetu Poznańskiego, prowadzona od 1925 roku przez doktora honoris causa prof. Józefa Paczoskiego. Potem jeszcze przez kilka lat Paczoski ma problemy z otrzymaniem emerytury. Umiera na zawał serca w 1942 po pobiciu syna przez Gestapo.

1929
Przybyła do Białowieży kolejna komisja uczonych stwierdza, że protokół z lustracji inspektora Lasów Państwowych jest oszczerstwem.

1929
Powstaje Wydział Urządzania Lasów i Melioracji, przy pomocy którego białowieska Dyrekcja Lasów Państwowych opracowuje projekty odwodnienia Puszczy Białowieskiej. Wkrótce bezpowrotnie i bezsensownie zostaje zniszczone znajdujące się obecnie na Białorusi bagno Dziki Nikor o powierzchni 1200 ha (w tym Głęboki Kąt), zostaje też m.in. uregulowana część Narewki. Te melioracje oraz wybudowanie po wojnie Zalewu Siemianówka są powodem obniżenia się poziomu wód gruntowych w Puszczy (nawet w rezrwacie ścisłym BPN), prawie trzykrotnego zmniejszenia się powierzchni lasów bagiennych, zachwiania równowagi biologicznej (gradacji szkodników, zwłaszcza kornika drukarza) oraz zniszczenia biotopów obejmującego znacznie większy obszar niż osuszane tereny.

29 maja 1929
Po 5 latach Ministerstwo Rolnictwa zrywa kontrakt z Centurą z powodu niewywiązywania się z terminowej zapłaty za drewno i złamania zakazu przelewów pieniędzy na osoby trzecie. O dewastacji Puszczy, w tym degradacji siedlisk i zabagnianiu się terenu, nie wspomina się. Kontrakt okazuje się wyjątkowo niekorzystny dla strony polskiej również z wielu innych powodów – jest to klasyczna afera gospodarcza. Po zerwaniu umowy rząd płaci firmie ogromne odszkodowanie. Do chwili zerwania umowy Centura pozyskuje około 2.5 mln m³ drewna.

1929 – 1932
Pomimo ogromnego rozmiaru zniszczeń w drzewostanach dokonanych przez Centurę roczne pozyskanie drewna nie tylko nie zmniejsza się, ale zostaje zwiększone o 23%.

Ziemianki robotników leśnych na Budach w Puszczy Białowieskiej – widok ogólny. (Narodowe Archiwum Cyfrowe NAC)

1 – 3 września 1929
W Poznaniu, podczas Powszechnej Wystawy Krajowej odbywa się V Kongres Międzynarodowego Towarzystwa Ochrony Żubra. Prezesem polskiego oddziału MTOŻ jest Władysław Janta – Połczyński.

19 września 1929
Dyrekcja Lasów Państwowych rękami leśników i myśliwych rozpoczyna wcielanie w życie programu przywracania Polsce żubra – do białowieskiej zagrody zostają wpuszczone pierwsze 2 zwierzęta, potem następne. Żubry selekcjonowane do hodowli pochodzą z firmy Hagenbecka, z warszawskiego ZOO, ze Szwecji, z Pszczyny. W 1939 roku w Puszczy jest 16 żubrów, które przeżywają wojnę.
Profesorowie Państwowej Rady Ochrony Przyrody (PROP) starający się o utworzenie parku narodowego nie tylko nie pomagają, ale zgłaszają zupełnie niepotrzebny stanowczy sprzeciw wobec restytucji bez udziału przedstawicieli nauki, odpowiednich ministerstw oraz PROP.

Grupa pracowników rezerwatu oczekujących na przywóz żubra, Białowieża 1929. (Narodowe Archiwum Cyfrowe NAC)

1930
Puszcza Białowieska staje się terenem prezydenckich polowań reprezentacyjnych.

Polowanie reprezentacyjne w Białowieży – uczestnicy zakończonego polowania z prezydentem Ignacym Mościckim (w środku), styczeń 1933. (Narodowe Archiwum Cyfrowe NAC)

Polowanie reprezentacyjne w Białowieży – prezentacja upolowanej zwierzyny po zakończeniu polowania, luty 1937. (Narodowe Archiwum Cyfrowe NAC)

Polowanie w Białowieży – Maria Niezabytowska, kwiecień 1927. (Narodowe Archiwum Cyfrowe NAC)

1930
W Puszczy Białowieskiej powstaje Zakład Doświadczalny Lasów Państwowych (zalążek obecnego Instytutu Badawczego Leśnictwa i Zakładu Lasów Naturalnych).

4 sierpnia 1932
Rozporządzeniem ministra rolnictwa z 4 sierpnia 1932 roku (M.P. nr 183, poz. 219) z nadleśnictwa „Rezerwat” zostaje utworzony „Park Narodowy w Białowieży” o powierzchni 4,693.24 ha stanowiący 3.64% Puszczy. Pierwszym dyrektorem parku aż do 1952 roku jest dr Jan Jerzy Karpiński.

Puszcza Białowieska w 1932 roku.

W dwudziestoleciu międzywojennym w Puszczy Białowieskiej istnieją również następujące rezerwaty:
1) sosnowy w nadleśnictwie Jasień (838 ha, 1932 r.) ze stanowiskiem obuwika pospolitego (Cypripedium calceolus)
2) jodłowy w nadleśnictwie Nikor (12.2 ha)
3) bagienny w nadleśnictwie Nikor (95.25 ha)
4) zimoziołu północnego (Linnaea borealis) w nadleśnictwie Nikor (2.5 ha)
5) tzw. przyszosowy (1566.04 ha, 1921 r., 1925 r.) wzdłuż drogi Hajnówka – Białowieża
6) wzdłuż szosy Hajnówka – Prużany (337.59 ha, 1931 r.)
7) świerków odroślowych w nadleśnictwie Królewski Most (1.8 ha, 1936 r.)
8) bluszczu (Hedera helix) w nadleśnictwie Gródek (0.23 ha, 1936 r.)

1934
Bóbr zostaje objęty ochroną ścisłą.

1934 – 1935
Wycinanie Puszczy jest kontynuowane. W tym przykładowym okresie pozyskuje się 1.208 mln m³ drewna. W całym dwudziestoleciu międzywojennym zrębami zupełnymi likwiduje się 20 tys ha Puszczy Białowieskiej. Włącznie z I wojną światową 20% jej obszaru zostaje pozbawione drzew. Według wielu źródeł początek XX wieku to okres największych cięć w historii Puszczy.

1935
Dyrekcja Naczelna Lasów Państwowych tworzy w Białowieży rezerwat przeznaczony na „regenerację dzikiego konia, tarpana leśnego”. Jest to odpowiedź na memoriał skierowany przez profesora Uniwersytetu Poznańskiego Tadeusza Vetulaniego do Państwowej Rady Ochrony Przyrody. 3-5 lutego 1936 roku starostwo powiatu biłgorajskiego zarządza spędy wszystkich małych koni, z których kilka zostaje wybranych do hodowli.

28 listopada 1936
Na rzece Perebel w obecnym Topile zostaje zbudowany zbiornik do przetrzymywania kloców drzew iglastych.

1937 – 1938
Nieudana próba reintrodukcji niedźwiedzi oraz początek hodowli łosi. Łosie zostają wypuszczone do Puszczy z chwilą wybuchu wojny, a rezerwat ulega likwidacji.

3 kwietnia 1937
Otwarcie berlińskiej Międzynarodowej Wystawy Łowieckeij w obecności premiera Prus Göringa. Furorę robi polski pawilon z plastyczną mapą Puszczy Białowieskiej i trofeami.

4 listopada 1937
W ambasadzie Polski w Berlinie Göring zostaje udekorowany najwyższym odznaczeniem Polskiego Związku Łowieckiego – „Złomem”. Co najmniej przez 3 lata tuż przed wojną jest on stałym gościem na zimowych polowaniach w Puszczy.

Premier Prus Hermann Göring (z lewej) i prezydent RP Ignacy Mościcki w saniach w drodze na polowanie, luty 1938. Co najmniej w lutym 1939 roku w Puszczy polował też minister spraw zagranicznych Włoch Galeazzo Ciano (Narodowe Archiwum Cyfrowe NAC)

Polowanie reprezentacyjne w Białowieży – myśliwi udają się saniami na stanowiska. Na zdjęciu prezydent Ignacy Mościcki w towarzystwie ambasadora USA Johnego Cudahy’a, luty 1937. (Narodowe Archiwum Cyfrowe NAC)

12 października 1938
Na mocy rozporządzenia ministra wyznań religijnych i oświecenia publicznego żubr zostaje uznany za gatunek chroniony.

16 sierpnia 1945
W Moskwie zostaje podpisany polsko – radziecki traktat graniczny. Kształt granicy jest konsekwencją ustaleń między delegacją PKWN a Stalinem oraz postanowień Konferencji jałtańskiej (4 – 11 lutego 1945), kiedy to zostaje ustalony powojenny porządek świata. Polska między innymi traci Kresy Wschodnie, w tym ponad połowę Puszczy Białowieskiej. Otrzymujemy 55,000 hektarów Puszczy, Białoruska SRR 74,500 hektarów.

17 lipca 1946
Na mocy porozumienia podpisanego 5 lipca następuje przekazanie Białoruskiej SRR 5 żubrów spośród 17 hodowanych w Białowieży. Zwierzęta zostają umieszczone w dawnym nadleśnictwie „Królewski most”. Zapoczątkowują one hodowlę białoruskiej populacji tego gatunku.

16 stycznia 1948
Wchodzi w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 listopada 1947 r. o utworzeniu Białowieskiego Parku Narodowego o powierzchni 4781.01 ha (Dz.U. 1947 nr 74 poz. 469). Stanowi to 8.69% obszaru polskiej części Puszczy. Oprócz fragmentu Puszczy (4716 ha) obejmuje on rezerwat Żubrów, rezerwat Tarpanów i osadę „Zwierzyniec” (15 ha) oraz park pałacowy (50.01 ha).
Jest to właściwie reaktywacja przedwojennego parku narodowego.

30 stycznia 1948
Rozpoczęcie nieudanej hodowli łosi. U progu lat dziewięćdziesiątych zostaje podjęta druga próba, również zakończona niepowodzeniem.

1949
W Republice Białoruskiej ZSRR do zbiorników wodnych zostaje wprowadzony północnoamerykański piżmak (Ondatra zibethicus).

1950
Zostaje pozyskanych ponad 400 tys. m³ drewna.

1951
W ZSRR zostaje utworzony rezerwat „Puszcza Białowieska” (Государственный заповедник „Беловежская пуща”).

1952
W Puszczy Białowieskiej powstaje Stacja Botaniczna Polskiej Akademii Nauk (PAN), od 1962 roku Stacja Geobotaniczna Uniwersytetu Warszawskiego (UW).

13 września 1952
Z Ośrodka Hodowli Żubrów (OHŻ) zostają wypuszczone na wolność pierwsze 2 żubry, w ciągu następnych 15 lat kolejnych 28 osobników. Od tej chwili populacja żubrów w polskiej części Puszczy Białowieskiej wzrasta do ok. 250–300 osobników. Pod koniec 2008 roku naliczono w Polsce aż 456 żubrów, w tym 53 młode.

1953
W Republice Białoruskiej ZSRR z hodowli żubrów liczącej już 19 osobników zostaje wypuszczonych na wolność pierwszych 7 zwierząt. Po latach białoruskie stado wolnościowe liczy już 235 – 315 żubrów, w ciągu ostatnich kilkunastu lat ponad 600 osobników.

1954
W Puszczy Białowieskiej powstaje Zakład Badania Ssaków PAN.

1955
Pojawia się jenot.

29 stycznia 1955
Rząd podejmuje uchwałę rozpoczynającą akcję tępienia wilka, w której nawet ustala premie za jego zabicie. Wkrótce wilk zostaje zdjęty z listy zwierząt łownych i uznany za szkodnika. W latach 1956 – 1959 w całej Polsce ginie ponad 1700 tych drapieżników. Do 1 kwietnia 1959 roku pozostaje tylko 255 osobników.

24 grudnia 1955
Wyłączenie wilka ze spisu zwierząt łownych (Dz.U. 1955 nr 45 poz. 303).

1956
W białoruskiej części Puszczy zostają wypuszczone bobry.

1956
Zostaje pozyskanych około 600 tys. m³ drewna.

19 stycznia 1957
Minister leśnictwa powołuje pierwszą radę naukową Białowieskiego Parku Narodowego.

sierpień 1957
Przekształcenie białoruskiego rezerwatu „Puszcza Białowieska” w Gospodarstwo Rezerwatowo – Łowieckie o tej samej nazwie (Государственное заповедно-охотничье хозяйство ГЗОХ „Беловежская пуща”). Staje się on miejscem polowań komunistycznych dygnitarzy i ich gości. Powstaje rządowy ośrodek Wiskuly (Вискули/Viskuli), później dwa sztuczne zbiorniki przeznaczone do polowań na ptactwo. Wkrótce liczebność zwierzyny (zwłaszcza jeleni) przekracza optymalną 3 – 5 razy, co doprowadza do zaniku młodych drzewek. Zostają rozpoczęte również prace melioracyjne. Doprowadzają one do obniżenia się poziomu wód gruntowych, a to do przekształcenia wielu ekosystemów i gradacji kornika drukarza.

1958
W Puszczy Białowieskiej stwierdzono obecność 3-4 bobrów pochodzących prawdopodobnie zza wschodniej granicy, gdzie wypuszczono 12 osobników. W tym samym roku w Popielnie na Mazurach powstaje Doświadczalna Ferma Bobrów.

27 sierpnia 1959
Wilk ponownie gatunkiem łownym z powodu wejścia w życie nowej ustawy (Dz.U. 1959 nr 36 poz. 226) i utraty ważności rozporządzenia wyłączającego go z listy zwierząt łownych.

maj 1961
W Lublinie odbywa się zakłamana narada administrcji Lasów Państwowych z 10 nadleśnictw, gdzie jeszcze występują głuszce. Jej postanowienia nie mają w praktyce żadnego pozytywnego wpływu na los tego gatunku. W Puszczy Białowieskiej ostatnie samce głuszców zostają wytępione w połowie lat siedemdziesiątych. Przez jakiś czas są jeszcze widywane osamotnione głuszyce.

13 lutego 1962
Utworzenie rezerwatu „Lipiny w Puszczy Białowieskiej” o powierzchni 24.51 ha (M.P. 1962 nr 13 poz. 54).

22 maja 1969
Zostaje utworzony „Rezerwat Krajobrazowy w Puszczy Białowieskiej” (im. prof. Wł. Szafera) o powierzchni 1356.91 ha (M.P. 1969 nr 16 poz. 128).

1972
Rozszerzenie granic Gospodarstwa Rezerwatowo – Łowieckiego „Puszcza Białowieska” w Republice Białoruskiej ZSRR.

lipiec 1974
Słynna sprawa zastrzelenia żubra w rezerwacie ścisłym przez pracowników OHŻ za zgodą Dyrektora BPN. Próbujący wyjaśniać na drodze oficjalnej to wydarzenie leśniczy Jacek Wysmułek zostaje usunięty z zajmowanego stanowiska.

30 września 1974
Utworzenie rezerwatów „Nieznanowo” i „Pogorzelce” o powierzchni 6.15 ha i 27.49 ha (M.P. 1974 nr 32 poz. 194).

1975
Stado wolnościowe żubrów przekracza „ustaloną” liczebność 230 – 250 osobników. Do roku 1979 zostaje ona zredukowana do 208 żubrów (polowania dewizowe na zwierzęta wywożone do Puszczy Boreckiej, eliminacja w Puszczy).

1975
Minister leśnictwa podnosi wiek rębności drzew w Puszczy.

17 stycznia 1976
UNESCO włącza Białowieski Park Narodowy do Światowj Sieci Rezerwatów Biosfery programu UNESCO – MAB (Man And Biosphere).

1979
W latach 1949 – 1979 udział drzewostanów ponadstuletnich spada z 38.2 do 29.8%, w latach 1975 – 1979 zostaje pozyskanych około 1.166 mln m³ drewna.

22 – 26 października 1979
Białowieski Park Narodowy zostaje wpisany przez UNESCO na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego, na której widnieją takie obiekty jak centrum historyczne Krakowa (łącznie z Wawelem), pałac królewski w Wersalu, Stonehenge czy Park Narodowy Yellowstone.

Obiekt Dziedzictwa Światowego zaznaczony kolorem zielonym, pozostałe części Puszczy Białowieskiej szarym, granica państwa czerwonym. Mapa z 2009 roku. Ponieważ Białowieski Park Narodowy został w 1996 roku powiększony, obecnie wyróżnieniem tym objęta jest mniej więcej jego połowa, odpowiadająca obszarowi ochrony ścisłej (co widać na tej mapie). Powstały w 1991 roku park po stronie bałoruskiej został wpisany dopiero w roku 1992. Modyfikacja mapy ze strony whc.unesco.org.

1 grudnia 1979
Zostaje utworzonych 6 rezerwatów o łącznej powierzchni 645.47 ha (M.P. 1979 nr 26 poz. 14):
„Głęboki Kąt” (40.46 ha), „Michnówka” (85.86 ha), „Sitki” (34.09 ha), „Starzyna” (370.08 ha), „Szczekotowo” (36.44 ha), „Wysokie Bagno” (78.54 ha).

1983 – 1992
Wystąpienia uczonych (prof. J.B. Falińskiego, prof. A.W. Sokołowskiego) wskazujące na konieczność zwiększenia powierzchni Białowieskiego Parku Narodowego i wstrzymania dalszej eksploatacji Puszczy Białowieskiej.

1 maja 1985
Zostaje utworzony rezerwat „Dębowy Grąd” o powierzchni 100.47 ha (M.P. 1985 nr 7 poz. 60).

1986
Zostaje utworzony Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Narwi (34,809 ha). Na jego terenie znajduje się niewielka część Puszczy Białowieskiej.

1989
W latach 1979 – 1989 zostaje pozyskanych 2.18 mln m³ drewna.

1 września 1939
Białowieża zostaje zbombardowana przez Luftwaffe, potem zajęta przez niemiecką 3 Dywizję Pancerną i na podstawie paktu Ribbentrop-Mołotow przekazana Rosjanom.

21 września 1939
Do Hajnówki i Białowieży wkraczają Rosjanie. Donosy, aresztowania, przesłuchania, rewizje i konfiskaty.

listopad 1939
Z Kosowa Poleskiego wracają nieświadomi grożącego im niebezpieczeństwa leśnicy.

25 grudnia 1939
Rada Komisarzy Ludowych Białoruskiej SRR wydaje dekret o utworzeniu rezerwatu „Puszcza Białowieska” (заповедник „Беловежская пуща”). Obejmuje on całą Puszczę Białowieską (129,200 ha), jednak pełna ochrona zostaje wprowadzona tylko na terenie byłego polskiego parku narodowego (4760 ha), ośrodka rozmnażania żubrów i jeszcze jednego niewielkiego obszaru.

luty 1940
Rozpoczynają się deportacje podobne do tych z 1915 roku, tym razem w wykonaniu radzieckim. Na Sybir zostają wywiezieni leśnicy wraz z rodzinami oraz kilka tysięcy innych osób – osadnicy wojskowi i cywilni (uczestnicy wojny z 1920 roku), pracownicy lasów państwowych, inteligencja, kupcy i osoby przypadkowe, na które coś doniesiono. W Białowieży zostaje podstawiony eszelon z 23 wagonami, w Narewce 5, w Bielsku Podlaskim 11, w Czeremsze 2, w Nurcu 7, w Zaręcie 2. Większość zesłańców nigdy nie wraca. Wywiezieni leśnicy zostają zastąpieni lojalnymi, ale niedoświadczonymi pracownikami leśnymi.

27 lipca 1940
Zostaje wydany dekret, na podstawie którego ścisłą ochroną ma zostać objęty cały obszar rezerwatu „Puszcza Białowieska”, czyli cała Puszcza. Wprowadzenie tych przepisów w życie przerywa napaść Hitlera na Stalina 22 czerwca 1941 roku.

27 czerwca 1941
Do Białowieży wkraczają Niemcy. Terror, tortury, wywozy do Treblinki, szczucie psami, wieszanie i rozstrzeliwania. Ginie około 1000 osób, na początek zostaje rozstrzelanych w żwirowni lub wywiezionych do Treblinki około 550 byłych członków władzy radzieckiej. Dzisiaj nikt nie pamięta nawet nazwisk. W Białowieży zostaje umieszczony specjalny sztab do zwalczania niezbyt aktywnej na tym terenie partyzantki, głównie radzieckiej.
Zamiłowanie do łowów i słabość do Puszczy Białowieskiej najbliższego przyjaciela Hitlera – Hermanna Göringa ratuje jej drzewostany przed intensywną eksploatacją. Puszcza zostaje uznana bowiem za rządowy teren łowów (Reichsjagdgebiet). Göring wpada nawet na pomysł wysiedlenia mieszkańców Białostocczyzny, zalesienia całego obszaru i utworzenia rezerwatu naukowo – myśliwskiego. Sam podczas wojny nie pojawa się w Puszczy. Każe wypuszczać do lasu niedźwiedzie odebrane Cyganom oraz półdzikie bydło przypominające tura. Z Reichsjagdgebietu według różnych danych zostaje wysiedlonych 1731 lub 6446 osób (15 lub 34 wsie, w których część ludności rozstrzelano).

lipiec 1944
Jesienią 1943 roku i na początku lipca 1944 roku Niemcy wypuszczają żubry z zagród do Puszczy. Tuż po wyjściu Niemców z rąk kłusowników ginie 11 zwierząt, wojnę przeżywa 17 osobników. Spośród tarpanów 25 zwierząt zostaje wywiezionych podczas wojny do rzeszy, 15 pozostałych ginie. Giną też łosie.

25 lipca 1944
Stalin podczas dyskutowania z delegacją PKWN przebiegu ustalania granic państwowych dzieli Puszczę Białowieską między Polskę a Republikę Białoruską ZSRR.

październik 1944
Rada Komisarzy Ludowych Białoruskiej SRR decyduje o ponownym utworzeniu rezerwatu „Puszcza Białowieska”.

17 listopada 1944
Do Białowieży wkraczają żołnierze gen. Pawła Batowa. Poprzedniego dnia węgrzy palą najstarszą część białowieskiej ulicy Zastawa. Jeszcze wcześniej wycofujący się hitlerowcy wysadzają w powietrze carski pałac w Białowieży.

24 października 1795
Następuje III i ostateczny rozbiór Polski. Jednym z jego skutków jest włączenie Puszczy Białowieskiej do Rosji. Jest ona bardzo dobrze zachowana, na co zwraca uwagę nawet kamerjunkier późniejszego cara Mikołaja II i dziejopis Puszczy Białowieskiej Georgij Karcow:
„W roku 1794 (!) Polska upadła. Przyglądając się bezustannie 400-letniemu panowaniu polskiemu, musi jednak myśliwy złożyć Polakom szczere podziękowanie. Zniszczona i zubożała w las i zwierzynę Puszcza bądź co bądź ocalała, ocalał też i żubr, którego nigdzie w Europie nie zdołali ustrzec. Zawdzęcza to Puszcza swym królom … (…) Później, gdy stało się już jasnym, że rolnictwo i przemysł drzewny mogą pochłonąć wszystkie bogactwa leśne, ukazało się prawodastwo o ochronie lasów. Moc jednak prawa była w owe czasy bardzo względna, to też jeszcze Falczewski [jeden z twórców i główny wykonawca reformy wołocznej z 1557 roku] w wieku XVI mógłby wyrąbać Puszczę doszczętnie, zasłaniając się względami zysków dla skarbu. To samo mógłby uczynić z Puszczą taki człowiek jak Tyzenhauz, gdyby nie owiewał jej urok najcenniejszego królewskiego obiektu.”

1795
Rozpoczyna się największa wycinka w historii Puszczy. Obecnie jej ślady są widoczne jako ogromny trójkąt odlesionej ziemi wdzierającej się od wschodu niemal do jej środka (zostaje wyciętych ponad 40 tys z 128.494 tys ha).
Caryca Katarzyna II oraz jej syn Paweł rozdają i wydzierżawiają bowiem ekonomie i starostwa polskich królów, a właściciele (rosjanie oraz polacy, niemcy, a nawet grecy i włosi) prowadzą rabunkowe wycinki. Są to przede wszystkim prezenty dla wojskowych i arystokratów za stłumienie Powstania Kościuszkowskiego. Głównymi winowajcami są żubry oraz generał Rumiancew, który koniecznie chce polować na dzikie krowy (żubry) i ostatecznie otrzymuje Straż Kraśniczańską w leśnictwie jemneńskim, gdzie dzikie krowy przemieszkują. Umiera jednak nagle w 1796 roku, a jego syn pozbywa się lasu oddzielonego od Puszczy Białowieskiej i zaczyna się wyrąb. Transport drewna zapewne ułatwia biegnący przez sam środek Straży Kraśniczańskiej kanał łączący Narewkę i Narew, zbudowany jeszcze przez administratora dóbr Stanisława Augusta Poniatowskiego Antoniego Tyzenhauza. Wkrótce po drzewach i żubrach pozostaje tylko wspomnienie.

Straż Kraśniczańska – położenie (na podstawie mapy z Hedemanna 2004).

1795 – 1796
Wychodzą dwa ukazy carskie (Katarzyny i Pawła) zabraniające właścicielom majątków wycinania drzew nadających się na budowę okrętów.

1797
Car Paweł I wydaje ukaz nakazujący zabijanie na skóry dla wojska wszystkich łosi w Puszczy, które uda się znaleźć.

1802
W celu stymulacji wzrostu liczebności zwierzyny car Aleksander I zakazuje polowań na żubry. Wydaje również ukazy nakazujace chłopom 4 puszczańskich wsi (osocznikom) opiekowanie się żubrami (ochrona przed wybijaniem, straszeniem i dokarmianie).
Puszcza Białowieska zostaje włączona do Guberni Grodzieńskiej, w której herbie widnieje żubr.

1802 – 1864
W latach tych żyje Stanisław Batyst Górski, pierwszy polski badacz flory Puszczy Białowieskiej.

28 lutego 1803
Następuje zwiększenie liczby straży łowieckiej i zdjęcie z niej powinności poddańczych.

1803
Plaga szarańczy w okolicach Puszczy Białowieskiej (i nie tylko).

1809
Początek regularnego inwentaryzowania żubrów.

1811
Wprowadzenie obowiązkowego dokarmiania żubrów zimą.

maj – październik 1811
Przez 4 miesiące szaleje największy w historii Puszczy pożar spodowany niespotykaną suszą. Bardzo możliwe, że źródłem ognia jest tzw. pała, czyli wiosenne wypalanie traw przez miejscową ludność.
Po tym wydarzeniu rozpoczyna się prawdopodobnie proces zarastania Puszczy świerkiem, zauważony w 1888 roku przez prof. Drymmera. Wtedy bowiem kategorycznie zabrania się chłopom wypalać dno lasu, co czynili od wieków w celu poprawy śródleśnych pastwisk. Częste przyziemne pożary zwiększały w Puszczy dominację sosny Pinus sylvestris w stosunku do świerka Picea abies i drzew liściastych. Już w XVI wieku w Puszczy Białowieskiej istniały czyste bory sosnowe, zwane bór−lado. Słowo „lado” (rus. lado, lada, pol. lędo) oznacza oczyszczoną ogniem z roślinności i przygotowaną pod uprawę polanę leśną. Również Eliza Orzeszkowa w powieści „Ad astra” pisze: „Bór−Lada, klejnot puszczy najdrogocenniejszy, odwieczne dziedzictwo olbrzymek. Ze wszystkiego wokół najstarożytniejsze żyją tu same jedne sosny, potężnie broniąc państwa swego od najścia plemion innych”. Zaprzestanie tego procederu znajduje odzwierciedlenie w stosunku mikrocząstek węgla do pyłków w próbach palinologicznych, który po roku 1800 gwałtownie spada i pozostaje na bardzo niskim poziomie do czasów współczesnych. W XIX wieku zanika też puszczańskie bartnictwo, a pod koniec XVIII stulecia zaczyna tracić na znaczeniu lub zanikać wypalanie węgla drzewnego, potażu i smoły.

czerwiec – 9 listopada 1812
W rejonie Puszczy Białowieskiej są prowadzone działania wojenne między armią Napoleona a Rosjanami. W czerwcu na południowym przedpolu Puszczy zatrzymuje się austriacki korpus gen. Schwarzenberga wchodzący w skład armii Napoleona. W Białowieży i okolicznych osadach chaos – rosyjscy urzędnicy uciekają, pozostali zaczynają kłusować. Polacy współpracują z wojskami Napoleona. Nieco później w rejonie Prużan pojawia się saksoński korpus marszałka Regnauda. Rozpoczynają się dość chaotyczne działania wojenne, których efektem jest związanie sił generałów Tormasowa i Czyczagowa, co ułatwia Napoleonowi dojście do Berezyny. Z kolei Schwarzenberg nie zdąża wypełnić swojego zadania polegającego na osłanianiu tyłów prawego skrzydła armii Napoleona.
W czasach napoleońskich żubry muszą uciekać z Puszczy na drugą stronę Narwi i ukrywają się w lasach hr. Tyszkiewicza. W Białowieży jazda generała Latour-Maubourga ograbia i podpala dwór myśliwski polskich królów, 29 paździrnika przemaszerowują przez Białowieżę i Rudnię Rosjanie.

1821
Zagonienie żubrów spowrotem do Puszczy.

4 lutego 1821 – 1828
Car Aleksander I wydaje rozporządzenie uznające Puszczę za „zapowiednoju”. Zostaje zabroniona najmniejsza sprzedaży drewna, aby nie płoszyć stukiem żubrów. Cała Puszcza staje się więc praktycznie rezerwatem ścisłym. Zakaz zostaje zniesiony po wielkich protestach w 1828 r.

grudzień 1823
W Puszczy żyją 543 żubry.

1828
Rozpoczyna się sprzedaż drewna leżącego i posuszu z Puszczy.

1830
Ostatnie łosie i niedźwiedzie występujące kiedyś w Królestwie Polskim żyją już tylko w Puszczy Białowieskiej.

1830
Jedynym śladem istnienia bobrów nad Narwią są już tylko ich budowle.

29 listopada 1830 – 21 października 1831
Okres Powstania Listopadowego. W Puszczy kieruje nim forestmeister Eugeniusz de Ronco, do oddziałów powstańczych przyłącza się właściwie cała administracja i niższy personel Puszczy – kilkunastu strażników, 109 strzelców. Według cywilnego gubernatora grodzieńskiego Michała Murawiowa („wieszatiela” i „kata Litwy” z późniejszego Powstania Styczniowego) „Puszcza Białowieska stała się centralnym punktem dla zbiórek band powstańczych z pięciu sąsiednich powiatów oraz obwodu białostockiego”.
W czerwcu 1831 roku rosyjski generał Rosen rozbija puszczańskie oddziały powstańcze. Eugeniusz de Ronco uchodzi wraz z gen. Chłapowskim na emigrację, administracja leśna z rodzinami zostaje zesłana na wschód i zastąpiona przez Rosjan. Emerytowanemu generałowi Tyszkiewiczowi zostaje skonfiskowany majątek Świsłocz, a wchodząca w jego skład Puszcza Świsłocka przyłączona w 1832 roku do Białowieskiej.

1831
Rozpoczyna się niekontrolowane kłusownictwo. Dania ze zwierzyny (w tym żubrów) przez kilka lat goszczą na chłopskich, a nawet urzędniczych stołach.

1832
Do Puszczy Białowieskiej zostaje przyłączona znajdująca się po drugiej stronie Narwi Puszcza Świsłocka, skonfikowana emerytowanemu generałowi Tyszkiewiczowi w ramach represji po powstaniu listopadowym.

1834
Leśny pożar spowodowany suszą.

28 grudnia 1838
Mikołaj I rozkazuje wyciąć na próbę z Puszczy Białowieskiej drewno (w tym 2135 dużych dębów) na budowę dwóch okrętów liniowych. Jest to koniec ochrony Puszczy zarządzonej przez Aleksandra I.

1843 – 1846
Komisja rosyjskich leśników i topografów przysłana z Ministerstwa Dóbr Państwowych dzieli Puszczę wraz z gruntami chłopskimi na 541 regularnych prostokątnych oddziałów. W ciągu pięciu lat cały las zostaje pocięty siecią rozdzielających je linii działowych i duktów. Zostaje też wyznaczony 180 letni okres cięć.

1845 – 1857
W Puszczy Białowieskiej zostaje wyciętych i sprzedanych za granicę 174,000 drzew. W latach 1845 – 1848 ma miejsce spektakularna, opisana w prasie wycinka około 13,000 sosen dla domu handlowego „Thompson, Bonar i Ska”.

1846
Ustawa o tępieniu wilków. Powiatowe izby skarbowe zaczynają wypłacać premie za wilcze uszy i ogony.

6 – 7 października 1860
W Puszczy Białowieskiej odbywa się polowanie cara Aleksandra II i niemieckich książąt, wzorowane na łowach Augusta III i mające je przyćmić. Zostaje przeprowadzone w zagrodach nowego zwierzyńca, wybudowanych w miejscu ogrodu Teremiska Stanisława Augusta Poniatowskiego. Obok powstaje też niewielka osada Zwierzyniec. Polowanie ujawnia przede wszystkim nieumiejętność strzelania u jego uczestników.
Na jego pamiątkę, w 1862 w zwierzyńcu zostaje postawiony pomnik żubra. W czasie I Wojny Światowanej jest on ukradziony do Moskwy, w 1921 roku staje na dziedzińcu Zamku Królewskiego w Warszawie, w 1928 roku zostaje przewieziony do prezydenckiej rezydencji myśliwskiej prezydenta Mościckiego w Spale gdzie do dziś można go zobaczyć. W Zwierzyńcu i Hajnówce stoją jego repliki.
Obecnie na obszarze dawnego zwierzyńca znajduje się Rezerwat Hodowlany Żubrów Białowieskiego Parku Narodowego.

Pomnik żubra (npbp.brest.by)

1861 – 1862
W Puszczy zostaje przeprowadzona druga ważna inwentaryzacja od czasu pocięcia jej na oddziały.

22 stycznia 1863 – kwiecień 1865
Okres Powstania Styczniowego. Puszcza Białowieska jest używana jako schronienie, między innymi przez Romana Rogińskiego oraz szefa sztabu a potem głównodowodzącego, płk. Walerego Wróblewskiego, absolwenta Instytutu Leśnego w Petersburgu.
Po krwawym powstaniu rozpoczynają się represje – odbieranie dóbr i zsyłki na Sybir. Dwudziestoletni Rogiński złapany przez miejscowych chłopów zostaje w Cytadeli Warszawskiej skazany na śmierć. Dzięki wstawiennictwu ścigającego go wcześniej dowódcy wojsk rosyjskich generała Iwana Nositza wyrok zostaje zmieniony na zsyłkę na Sybir. Nogiński po 35 latach wraca i odwiedza na Ukrainie Nositza.
W Orzeszkowie znajduje się mogiła poległych powstańców, a w oddziale 549 drewniany obelisk upamiętniający ich obozowanie w Puszczy.

1864 – 1888
Carowie polują na zwierzynę hodowaną w zwierzyńcu (głównie na żubry), na którą przeznaczają bardzo mało pieniędzy. W Puszczy zwierzyny mało, wypasane tysiące sztuk bydła wyjadają runo, ludność wycina podszyt.

1865
Początek reintrodukcji jelenia w Puszczy Białowieskiej. Książę Pszczyński von Pless wymienia 18 jeleni za 4 żubry. Są one hodowane i rozmnażane w zagrodzie.

1869 – 1876
W Puszczy Białowieskiej zostaje zastrzelonych 285 wilków.

1873 – 1878
Zostają zabite ostatnie 3 niedźwiedzie zamieszkujące Puszczę Białowieską. Jest to część zarządzonej przez Aleksandra II wielkiej akcji tępienia tych zwierząt w Rosji. Według cara są one przyczyną spadku liczebności zwierzyny roślinożernej.
Inne podawane daty zabicia ostatniego puszczanskiego niedźwiedzia to 1861, 1871, 1879.

1877 – 1881
W Puszczy zostaje zabitych 181 wilków (73 zastrzelonych, 108 otrutych).

1880
Nad Puszczą szaleje huragan.

maj – październik 1881
Jeden z największych pożarów w Puszczy spowodowany ekstremalnie długą i ciężką suszą.

1882
Puszczę odwiedzają Henryk Sienkiewicz i Zygmunt Gloger. Sienkiewicz potem pisze, że od każdego chłopa, zaskarbiwszy sobie jego ufność, można kupić rogi lub skórę żubra, bo wszyscy nauczyli się kłusować oraz że lud to trzeźwy.

Henryk Sienkiewicz i Zygmunt Gloger obok pnia 500-letniego dębu podczas wycieczki do Puszczy Białowieskiej w 1882 roku, Zygmunt Gloger, „Białowieża w albumie”, 1903.

1882
Udaje się otruć jeszcze 5 wilków.

1882 – 1883
Gradacja kornika drukarza spowodowana huraganem z 1880 roku.

1887 – 1888
Mroźna zima dziesiątkuje resztki zwierzyny.

18 września 1888 – 1917
Puszcze Białowieska i Świsłocka przechodzą na własność carskiej rodziny Romanowów (jako „udzielnoje wiedomstwo”). Kupują ją od państwa za dziedziczne ziemie położone w guberniach Orłowskiej i Symbirskiej. Razem 102,057 ha (w tym 85.5% lasy). W połączonych puszczach powstaje w ten sposób „ochotnicze chozjajstwo”. Nie prowadzi się systematycznej eksploatacji drewna, do nienaturalnych rozmiarów zostaje zwiększone pogłowie zwierzyny roślinożernej. Jest ona intensywnie dokarmiana.
Zostają zjedzone resztki liściastych młodników, znikają całkowicie wrzos i borówki, zwierzyna zaczyna spałować korę. W 1910 roku wybucha epidemia.

1888 – 1902
W Puszczy zostają zabite 44 wilki, prawdopodobnie przybyłe z innych obszarów leśnych.

1890 – 1891
Przywiezienie 11 saren z Syberii, 44 danieli z Czech i 5 jeleni ze Śląska (1890) oraz 8 jeleni z Petersburga (1891).

1891
Rozpoczyna się wypuszczanie do Puszczy jeleni. Pochodzą one ze Śląska, z Czech, Niemiec, Austrii, Spały, Ravensburga i Karpat. Zostają też wprowadzone krzyżówki z wapiti i azjatyckie morale (te na szczęście szybko padają). Razem około 500 sztuk. W 1914 jest ich już prawie 7000.

1891 – 1894
Koryto Narewki zostaje wyprostowane na odcinku 32 km, przeprowadza się kanalizację jej dopływów – Łutowni i Hwoźnej. W związku ze spowodowanym tymi pracami obniżeniem się poziomu wód gruntowych w 1894 powstaje kilka tam ze śluzami, co umożliwia spław drewna.

1891
Podział Puszczy na 5 leśnictw.

1892
Na życzenie imperatora Aleksandra III w Puszczy przebywa rosyjski malarz pejzarzysta Iwan Szyszkin. W styczniu 1893 roku przedstawia wystawę powstałych latem i jesienią 58 etiud.

Iwan Iwanowicz Szyszkin, etiuda „Wycięty dąb” (Иван Иванович Шишкин, Срубленный дуб), Puszcza Białowieska 1892, Muzeum Sztuki w Jarosławiu.

1892 – 1899
Ze Zwierzyńca do Puszczy zostaje wypuszczonych 209 danieli, w tym 25 hodowanych od czasu carskiego polowania z 1860 roku. W 1901 roku w Puszczy żyje ich już 740, a w 1910 aż 1402. Tak liczna populacja ma bardzo negatywny wpływ na odradzanie się drzewostanu. W 1910 roku wśród puszczańskich roślinożerców wybucha też dziesiątkująca je zaraza. W jej wyniku oraz wybijania przez żołnierzy rosyjskich i niemieckich podczas I Wojny Światowej daniel z Puszczy znika całkowicie (to dobrze).

sierpień 1894
Zostaje ukończona rozpoczęta w 1889 roku budowa ogromnego pałacu przeznaczonego dla uczestników polowań. Pałac w Białowieży to szczyt bezguścia, car widząc go po raz pierwszy reaguje podobno komentarzem „naplewać !”. Po II wojnie światowej częściowo już spalony przez hitlerowców zostaje wysadzony i rozebrany.

Pałac carski w Białowieży (npbp.brest.by)

1894
Pałac jest gotowy, zwierzyna wypuszczona do Puszczy i Aleksander III przyjeżdża na pierwsze od wielu lat, „nie sfałszowane”, czyli przeprowadzone poza Zwierzyńcem polowanie.

1894 – 1917
W Rosji panuje ostatni z Romanowów, car Mikołaj II. Poluje on w Puszczy prawie każdego roku. Łowy trwają zwykle 10 dni, w sierpniu. Najwspanialsze (nie dla zwierzyny) odbywają się w latach 1897, 1900, 1903 i 1912, ostatnie w roku 1913.

1895
W Puszczy żyje 535 żubrów.

1896
W związku z plagą kłusownictwa (браконьерство) do Białowieży przybywa generał-major Samojłow z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Ogranicza wypas bydła w lesie, zakazuje chłopom posiadania broni palnej, a w końcu wprowadza dla nich zakaz wstępu do Puszczy, w okolicach uroczyska Chwojnik uniemożliwia łosiom wchodzenie na tereny majątków ziemskich.

1897
Car Mikołaj II instruuje lokalnych leśników żeby utrzymywali Puszczę w pierwotnym stanie.

1897
W latach 1894 – 1897 między Hajnówką i Białowieżą dla rodziny carskiej i jej gości zostaje zbudowana linia kolejowa.

1897 – 1914
W północno – wschodniej Polsce 130 osób zostaje pokąsanych przez wściekłe wilki (m. in. w okolicach Puszczy Białowieskiej).

sierpień 1898 – 1901
Puszczę Białowieską często odwiedza Eliza Orzeszkowa.

1901
W Puszczy żyje 730 żubrów.

1901 – 1905
Przywiezienie do Puszczy Białowieskiej 31 jeleni z Rawensburga i 3 z guberni Wileńskiej (1901), 14 ze Śląska i 2 z rezerwatu Askania Nowa (1902), 50 ze Spały (1904) oraz 31 z Austrii (1905).

1902
W Puszczy Białowieskiej żyje 665 żubrów oraz aż 2500 jeleni, 700 danieli, 450 łosi, 5000 saren (!) i 1800 dzików. Współcześnie w Puszczy występuje od 600 do 1000 saren.

18 stycznia 1903
W celu zdobycia dodatkowych funduszy na dokarmianie zwierzyny rozpoczyna się bardzo ograniczony wyrąb drzew, zwłaszcza suchych.

24 marca 1903
W Zwierzyńcu koło Białowieży przychodzi na świat Igor Abramow-Newerly (1903-1987), polski pisarz i pedagog, wnuk wielkiego łowczego cara Mikołaja II.

1903
Ukazuje się monografia Karcowa „Puszcza Białowieska”.

Władysław Jagiełło polujący na żubry w Puszczy Białowieskiej wg Karcowa (Karcov 1903).

1905
W Warszawie powstaje Polskie Towarzystwo Krajoznawcze organizujące m.in. wycieczki do Białowieży. Początek zainteresowania Puszczą Białowieską opinii publicznej.

1905 – 1906
Latem starodrzewy iglaste są pustoszone przez gradacje brudnicy mniszki.

maj 1910 – 1911
Wśród roślinożerców w Puszczy wybucha dziesiątkująca je zaraza (wąglik) spowodowana przegęszczeniem populacji. Spośród 13,619 żubrów, łosi, jeleni, danieli, saren, dzików padają 1104 zwierzęta. Oprócz tego część bydła i świń we wsiach.

1911
By ratować upadającą gospodarkę kraju, biedna Rosja postanawia przeznaczyć Puszczę (własność Romanowów) na deski. Zostaje przeprowadzone liczenie, mierzenie i znakowanie drzew. Wyręb ma odbyć się jesienią, nie dochodzi do niego już nigdy.

1913
W Puszczy po raz ostatni zostaje stwierdzony cis (Taxus baccata) (ówczesne oddziały 517, 489).

1913
Rozpoczyna się tworzenie muzeum przy Zarządzie Udzielnej Puszczy.

1913
Odbywają się ostatnie carskie łowy w Puszczy Białowieskiej.

10 stycznia 1914
W Puszczy występuje 727 żubrów.